गझल

माझी मराठी गझल गायकी

मराठी गझल गायकीला तशी कोणतीही परंपरा नाही.माझ्या अगोदर मराठी गझल,गझलसारखी गाण्याचा फ़ारसा प्रयत्न कोणीच केला नसल्यामुळे मराठी गझल गाणे हे माझ्यासाठी आव्हान होते.मराठीमध्ये गझल जशी उर्दूकडून आली तशीच मराठी गझल गायकीही उर्दू गझल गायकांकडून उचलावी लागली.माझी गायकी किंवा ढंग हा पाकिस्तानचे मेहदी हसन,फ़रिदा खानम,गुलाम अली व आपले जगजीत सिंग ह्यांच्या गायकीवरुन तयार झाला आहे.त्या काळात विदर्भातील यवतमाळ जिल्ह्यातील आर्णी सारख्या आडवळणी गावात वरील गायकांच्या ध्वनिमुद्रिका सुध्दा मिळत नव्हत्या.पाकिस्तान रेडिओवरुन जे काही ऐकायला मिळायचे त्यावरुन मला जेवढे शिकता येईल तेवढे शिकत गेलो.पुढे स्व.सुरेश भटांनी मला मेहदी हसन,फ़रीदा खानम, यांच्या ध्वनिफ़िती दिल्या.हळूहळू गुलाम अली,जगजीत सिंग,बेगम अख्तर यांच्याही गायकीचा अभ्यास करुन मी माझा वेगळा असा बाज निर्माण केला. (पृष्ठ क्रमांक क्लिक केल्यास एक- एक पृष्ठ आपल्याला वाचता येईल)

पृष्ठ क्र.



Tuesday, September 1, 2026

कविता - सापळा

श्रद्धा अंधश्रद्धा

ध्वनीप्रदूषण नको

माझा घोडा... पाठयपुस्तकातील कविता.

. संगीत शिक्षक म्हणून आर्णी (जि. यवतमाळ) येथे कार्यरत असताना केलेल्या अनेक उपद्व्यापांपैकी एक सांगीतिक उपद्व्याप म्हणजे १९८५ मध्ये इयत्ता एक ते दहावीच्या पाठ्यपुस्तकातील कविता स्वरबद्ध करून शाळेत शिकविणे. नंतर जिल्हाभर शालान्तर्गत मार्गदर्शक शिबीरे आयोजित करून शिक्षक व विद्यार्थ्यांकड़ून गाउन घेणे हा होय.हा उपक्रम आमचे मुख्याध्यापक शंकरराव बुटले व तत्कालीन शिक्षणाधिकारी यांना आवडल्यामुळे, महाराष्ट्र शासनाच्या शैक्षणिक उठाव या मोहिमे अंतर्गत १९८६ मध्ये #झुला या शिर्षकांतर्गत तीन कॅसेट तयार करण्यात येऊन, तत्कालीन मुख्यमंत्री मा. सुधाकरराव नाईक यांचे हस्ते,शिक्षण मंत्री जावेद खान यांचे उपस्थित करण्यात यवतमाळला प्रकाशन करण्यात आले. त्यातीलच ही कविता आहे 'माझा घोड़ा'! या कॅसेटचे ध्वनिमुद्रण शाळेतील विद्यार्थीनी,शिक्षक व परिसरातील कलावंत घेऊन,आहूजा कंपनीच्या डेकवर आर्णीला माझ्या चंद्रमौळी घरात,काही कविता मुख्याध्यापकांच्या घरी तर काही एका मित्राने रियाजा करीता दिलेल्या खोलीमध्ये करण्यात आले.१९६५ ते १९७५ अशी दहा वर्षे ऑर्केस्ट्रात संगीत संयोजक म्हणून काढल्यामुळे वाद्यपरिचय व वाद्यमेळ जमवण्याचा अनुभव होता तो येथे कामी आला.चाळीस वर्षांपूर्वीच ग्रामीण भागातील हा माझा प्रयत्न आपल्यासमोर ठेवत आहे... कॅसीओ वादक व रेकोर्डिस्ट अशी दुहेरी भूमिका पार पाडत हे ध्वनिमुद्रण झाले आहे. आवडणे न आवडणे तुमच्या हातात आहे... धन्यवाद! टपटप टपटप टाकीत टापा चाले माझा घोडा पाठीवरती जीन मखमली, पायी रुपेरी तोडा. उंच उभारी दोन्ही कान,ऐटीत वळवी अपुली मान मधेच केव्हा दुडकत दुडकत,चाले थोडा थोडा! घोडा माझा घाली रिंगण,उखडून टाकी सारे अंगण कोणी त्याला अडवत नाही,नदी असो की ओढा! घोडा माझा फार हुशार,पाठीवर मी होता स्वार नुसता त्याला पुरे इशारा,कशास चाबुक ओढा? सात अरण्ये, समुद्र सात,ओलांडील हा एक दमात आला आला माझा घोडा,आधी रस्ता सोडा! गायिका - गीता पद्मावार आणि सीमा मुनगीनवार (इयत्ता ७ वी) कवयित्री - शांता शेळके संगीत - सुधाकर कदम ढोलकी - खंदारे गुरुजी (पुसद,यवतमाळ) सहकारी - गजानन घोडेराव गुरुजी,मामा मरगडे गुरुजी,अविनाश गिरी,प्रकाश करपे. ●आज घोडेराव गुरुजींचा वाढदिवस आहे.त्यानिमित्त त्यांना हार्दिक शुभेच्छा!




संगीत आणि साहित्य :