गझल

माझी मराठी गझल गायकी

मराठी गझल गायकीला तशी कोणतीही परंपरा नाही.माझ्या अगोदर मराठी गझल,गझलसारखी गाण्याचा फ़ारसा प्रयत्न कोणीच केला नसल्यामुळे मराठी गझल गाणे हे माझ्यासाठी आव्हान होते.मराठीमध्ये गझल जशी उर्दूकडून आली तशीच मराठी गझल गायकीही उर्दू गझल गायकांकडून उचलावी लागली.माझी गायकी किंवा ढंग हा पाकिस्तानचे मेहदी हसन,फ़रिदा खानम,गुलाम अली व आपले जगजीत सिंग ह्यांच्या गायकीवरुन तयार झाला आहे.त्या काळात विदर्भातील यवतमाळ जिल्ह्यातील आर्णी सारख्या आडवळणी गावात वरील गायकांच्या ध्वनिमुद्रिका सुध्दा मिळत नव्हत्या.पाकिस्तान रेडिओवरुन जे काही ऐकायला मिळायचे त्यावरुन मला जेवढे शिकता येईल तेवढे शिकत गेलो.पुढे स्व.सुरेश भटांनी मला मेहदी हसन,फ़रीदा खानम, यांच्या ध्वनिफ़िती दिल्या.हळूहळू गुलाम अली,जगजीत सिंग,बेगम अख्तर यांच्याही गायकीचा अभ्यास करुन मी माझा वेगळा असा बाज निर्माण केला. (पृष्ठ क्रमांक क्लिक केल्यास एक- एक पृष्ठ आपल्याला वाचता येईल)

पृष्ठ क्र.



Monday, April 20, 2026

जगत मी आलो असा... (लेखांक २५)

शिकवण सुहासिनीची

     ऑर्केस्ट्रामध्ये असल्यापासून शंकर उर्फ बाबा बडे आणि मी काहीतरी वेगळे करण्याचे ठरविले होते.या उर्मीतून बाबा कविता करायला लागला व मी कवितांना स्वरबद्ध करायला लागलो.खरे म्हणजे बाबाला नट व्हायचे होते व मला संगीतकार! बाबाचे यवतमाळला ड्राय फ्रुटचे दुकान होते.मी आर्णीला संगीत शिक्षक म्हणून नोकरी करीत होतो.ऑर्केस्ट्रा सोडल्यानंतर उन्हाळ्याच्या सुट्टीत दोघेही आपापल्या ध्येयप्राप्तीसाठी मुंबापुरीला जाऊन विविध स्टुडिओ, दूरदर्शन, संगीतकार वगैरेंचे उंबरठे झिजवित होतो.मुक्काम कल्याणला बाबांच्या जावयाकडे.दर उन्हाळ्यात हेच...एका सुट्टीमध्ये मुंबई दुरदर्शनला भेट दिली.तेथे निर्माती सुहासिनी मुळगावकर यांची भेट झाली.सुहासिनी मुळगावकर हे खूप मोठे व प्रासिद्ध नाव.त्यांना आम्ही आमचा परिचय दिला.व ऑर्केस्ट्रातील आमचे काम व अनुभव सांगितला. बाबाने एक विनोदी वऱ्हाडी कविता पण ऐकविली.मी ज्या ज्या कवींच्या रचना स्वरबद्ध केल्या त्या त्या कवींची नावे त्यांना सांगितली.पण यावर त्यांचे म्हणणे असे:- 
'आपण विदर्भात प्रसिद्ध आहात याला काही पुरावा आहे काय? असल्यास दाखवावा.'
आम्ही तर असेच सडे-फटींग गेलो होतो.व पुरावा द्यायचा म्हणजे नेमके काय करायचे ते पण कळेना.शेवटी हिय्या करून मी त्यांना विचारलेच की,पुरावा द्यायचा म्हणजे काय करायचे?
त्या म्हणाल्या,'म्हणजे तुमच्या कार्यक्रमाच्या बातम्यांची काही वर्तमानपत्रातील कात्रणे,कार्यक्रमांच्या जाहिरातीची पॅंपलेट्स वगैरे वगैरे!'
आमच्याकडे हे काहीच नव्हते.त्यामुळे मी त्यांना 'व्हाईस टेस्ट' घ्यावी अशी विनंती केली.त्यावर त्यांनी केळकर नामक एका व्यक्तीकडे पाठविले.त्यानेही थातूर-मातूर 'टेस्ट' घेऊन आमची बोळवण केली.आम्ही पुनः सुहासिनीकडे आलो.त्यांनी 'लवकरच आपणास कळवू' असे सांगून बाहेरचा रस्ता दाखविला.या प्रसंगामुळे दोघांनाही खूप वाईट वाटले.पण एक शिकवण मात्र मिळाली की,आपल्या संदर्भातील प्रत्येक बाब,मग ते वर्तमानपत्रातील बातमीचे कात्रण असो,छायाचित्र असो, कार्यक्रमाच्या जाहिरातीचे पॅंपलेट असो एकूण एक बारीक-सारीक गोष्टींचे '#डॉक्युमेंटेशन' करून ठेवणे!म्हणून मग हे कार्य सुरू केले.त्यातीलच मराठी गझल गायकीच्या संदर्भातील नागपूरच्या नवभारत टाइम्स ह्या हिंदी वर्तमानपत्रात आलेल्या १९८० मधील बातमीच्या सोबत दिलेल्या कात्रणा पासून संग्रह करायला सुरुवात केली.(यावेळी म्हणजे १९८० मध्ये मी फक्त मराठी गझल गायनाचा तीन तासांचा कार्यक्रम करीत होतो.)
----------------------------------------------------------------------------
दैनिक विदर्भ मतदार,रविवार दि.१९ एप्रिल २०२६ (अक्षयतृतीया)


 

No comments:





संगीत आणि साहित्य :